Już 16 milionów Polaków rozliczyło się z podatku, dołącz do nich!

Program PITy 2017

Kto oblicza wysokość zachowku i opłaca od niego podatek


Podatek od spadków i darowizn wedle przepisów prawa (ustawa z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn) opłacany jest z tytułu nabycia przez osoby fizyczne, w drodze darowizny, dziedziczenia lub zapisu, własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terenie kraju.

 

Również zachowek mieści się w tej definicji, dlatego też fiskus wymaga opłacenia od niego podatku. Podatek od zachowku jest wyliczany przede wszystkim przez naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego, do którego jest zgłaszany fakt jego nabycia. Zestawienie PIT powinno ujmować zachowek i opłacony od niego podatek, choć istnieją odstępstwa od tej reguły. Nie w każdym przypadku należy zapłacić bowiem podatek od zachowku.

Czym jest zachowek?

Kodeks cywilny wskazuje w art. 991, że zachowek przysługuje zstępnym, małżonkom oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Jeśli uprawnieni są trwale niezdolni do pracy albo jeśli zstępny uprawniony jest osobą małoletnią, wówczas zachowek przysługuje w wysokości dwóch trzecich wartości udziału spadkowego, który by przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. W pozostałych przypadkach zachowek przysługuje w wysokości połowy wartości udziału w spadku.

Jednocześnie, należy powiedzieć, że do zachowku nie są uprawnione:

  • osoby wydziedziczone przez spadkodawcę
  • małżonek, który został odsunięty od dziedziczenia w związku ze złożonym pozwem o rozwód lub separację z jego winy
  • osoby, które zdecydowały się odrzucić należny spadek
  • osoby, które uprzednio zadecydowały o zrzeczeniu się dziedziczenia

O zachowek uprawnione do niego osoby mogą ubiegać się od spadkobiercy. Na żądanie uprawnionego spadkobierca ma obowiązek wypłacić zachowek w formie pieniężnej, albo w postaci świadczenia w naturze, o ile zgodzi się na to osoba uprawniona. Jeśli spadkobierca odmówi wypłacenia należnego zachowku, osoby uprawnione mogą domagać się jego zapłaty przed sądem cywilnym. Roszczenia uprawnionych z tytułu zachowku ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu.

Wysokość zachowku uzależniona jest od wartości rzeczy i praw majątkowych wchodzących w skład czystej masy spadkowej oraz od tego, jak wiele osób uprawnionych jest ustawowo do otrzymania zachowku. Jeśli zachowek przysługuje tylko dla jednego spadkobiercy, wówczas otrzymuje on połowę tego, co uzyskałby w dziedziczeniu ustawowym, zakładając, że jest osobą pełnoletnią.

Procent zachowku oblicza się, mnożąc go przez wartość masy spadkowej. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, ale do spadku wlicza się za to darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Opodatkowanie zachowku

Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, zachow ek podlega opodatkowaniu, zaś podstawę opodatkowania stanowi wysokość kwoty zachowku otrzymana od zobowiązanego do jego zapłaty. Wartość podstawy opodatkowania wylicza się według wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych, po uwzględnieniu i potrąceniu długów i ciężarów. Podstawę opodatkowania zachowku ustala się według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Podatek od zachowku wylicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku.

W zależności od tego, do jakiej grupy podatkowej zalicza się osoba uprawniona do uzyskania zachowku, inną stawkę podatku będzie musiała opłacić do Urzędu Skarbowego. Stawki podatku dla osób zaliczanych do I grupy podatkowej przedstawiają się następująco:

  • Zachowek o wartości do 10 278 zł – 3% podatek od zachowku,
  • Zachowek w granicach od 10 278 zł do 20 556 zł – podatek w wysokości 308,30 zł plus 5% nadwyżki ponad kwotę 10 278 zł,
  • Zachowek o wartości ponad 20 556 zł – podatek w wysokości 822,20 zł plus 7% nadwyżki ponad kwotę 20 556 zł.

Zwolnienie podatkowe

Nie wszyscy podatnicy uzyskujący zachowek będą zobowiązani do opłacenia podatku od spadków i darowizn. Osoby zaliczane do I grupy podatkowej mogą skorzystać w tym względzie ze zwolnienia podatkowego. 

Warunkiem skorzystania ze zwolnienia podatkowego będzie zgłoszenie właściwemu naczelnikowi Urzędu Skarbowego faktu nabycia zachowku w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli od chwili zaspokojenia roszczeń lub ich części z tytułu zachowku. Obowiązek ten może powstać w momencie uprawomocnienia się wyroku o zapłatę, o ile uprawnieni do zachowku wystąpili przeciwko spadkobiercy o jego zapłatę. Jeśli osoba uzyskująca zachowek nie zgłosi go do Urzędu Skarbowego na formularzu SD-Z2, straci możliwość uzyskania zwolnienia podatkowego.

Dodatkowo, w celu zwolnienia podatkowego od podatku od zachowku, uprawnione do niego osoby muszą udokumentować otrzymanie środków pieniężnych z zachowku dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Jedynie w przypadku nabycia zachowku na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego uprawnieni do niego nie mają obowiązku jego zgłoszenia we właściwym Urzędzie Skarbowym. Dzieje się to z uwagi na fakt, że notariusz sporządzający akt notarialny sam zgłasza do Urzędu Skarbowego ten fakt, więc powtórne zgłoszenie zachowku nie miałoby w takiej sytuacji większego sensu.

Uiszczenie podatku

Jeśli osoby uzyskujące zachowek nie są uprawnione do skorzystania ze zwolnienia podatkowego, albo nie złożyły w wymaganym terminie zeznania podatkowego, będą musiały zapłacić podatek od zachowku, a ich zestawienie PIT będzie musiało ujmować kwotę zachowku.