Kiedy działalność wykonywana osobiście nie musi przerodzić się we własną działalność gospodarczą? Jakie formularze PITy?


Na gruncie prawa podatkowego rozróżnia się co najmniej dwa rodzaje działalności powodujące powstanie obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osiągniętych dochodów. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 26 lipca 1991 roku definiuje działalność gospodarczą oraz działalność wykonywaną osobiście. Obie działalności generują powstanie przychodu podlegającego opodatkowaniu, który należy wykazać w odpowiednim druku podatkowym.

 

Formularze Pity mogą być tożsame dla działalności osobistej i gospodarczej, choć np. druk PIT-28 będzie właściwy tylko dla przedsiębiorców. Istnieją pewne okoliczności, w których działalność wykonywana osobiście może przerodzić się w działalność gospodarczą. W takiej sytuacji podatnik musi dokonać rejestracji działalności gospodarczej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz wybrać odpowiednią dla siebie formę opodatkowania dochodów lub przychodów z takiej działalności podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Definicje działalności gospodarczej i działalności wykonywanej osobiście

Oba rodzaje działalności są zdefiniowane na gruncie ustawy o PIT, choć definicję działalności gospodarczej znajdziemy również w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Przepisy podatkowe wskazują w art. 5a ust. 6, że działalność gospodarcza, czy też pozarolnicza działalność gospodarcza to działalność zarobkowa:

  • wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa,
  • polegająca na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,
  • polegająca na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

— prowadzona we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów.

Nie ma przy tym znaczenia, czy działalność podejmowana przez podatnika jest dochodowa, czy też przynosi straty. Zawsze musi ona zostać rozliczona w ramach rocznego rozliczenia podatkowego. Podatnik może wypełnić druk PIT na formularzu:

  • PIT-36, dla opodatkowania na zasadach ogólnych, według skali podatkowej, 18 i 32%,
  • PIT-36L, dla opodatkowania za pomocą podatku liniowego, w wysokości 19%,
  • PIT-28, dla opodatkowania za pomocą ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych,
  • PIT-16A, dla opodatkowania na mocy karty podatkowej.

Art. 13 ustawy o PIT wskazuje z kolei, co należy rozumieć pod pojęciem przychodów z działalności wykonywanej osobiście. Otóż, przychodami tymi są m.in.:

  • przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej, w tym z tytułu udziału w konkursach z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz dziennikarstwa, jak również przychody z uprawiania sportu, stypendia sportowe przyznawane na podstawie odrębnych przepisów oraz przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowych,
  • przychody z działalności duchownych, osiągane z innego tytułu niż umowa o pracę,
  • przychody z działalności polskich arbitrów uczestniczących w procesach arbitrażowych z partnerami zagranicznymi,
  • przychody otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich,
  • przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej,
  • przychody otrzymywane przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych,
  • niektóre przychody z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło,
  •  przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej.

Działalność osobista nie jest prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły, ale np. incydentalny, przy użyciu wyłącznie własnej pracy podatnika. Formularze PITy właściwe do jej rozliczenia to:

  • PIT-36 dla podatników zobowiązanych do samodzielnego obliczenia i odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych,
  • PIT-37 dla podatników uzyskujących dochód opodatkowany według skali podatkowej, za pośrednictwem płatnika.

Przekształcenie działalności osobistej na gospodarczą

W momencie, gdy działalność osobista prowadzona jest w sposób coraz bardziej zorganizowany, a dochód z niej uzyskiwany jest np. każdego miesiąca w roku, czyli w sposób ciągły, zaczyna ona nosić znamiona działalności gospodarczej i samoistnie przeradza się w działalność gospodarczą. Nie będzie miało to miejsca, jeśli zostaną spełnione pewne warunki wymienione w ustawie podatkowej. Nie można bowiem uznać za przychód z działalności gospodarczej przychód pochodzący z czynności:

  • gdzie odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat czynności oraz ich wykonywanie ponosi zlecający,
  • wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych przez zlecającego,
  • gdzie wykonujący nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością

W takim wypadku nawet spełnienie warunku ciągłości uzyskiwania dochodów z działalności i zorganizowanie jej w pewien sposób nie spowoduje, że działalność osobista przerodzi się w działalność gospodarczą.