Czy zatrudnienie w swojej firmie małżonka pociąga za sobą jakieś skutki w PIT?


Nie ma przepisów, które uniemożliwiałyby zatrudnienie żony lub męża w firmie prowadzonej przez drugiego współmałżonka. Prawo o swobodzie podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej wskazuje, że przedsiębiorca może zatrudniać na gruncie swojej firmy zarówno osoby spokrewnione, jak i spowinowacone z nim. Firma zyskuje dzięki temu lojalnych pracowników. Niemniej zatrudniony małżonek nie będzie traktowany tak jak każdy inny pracownik w świetle prawa, ale jako osoba współpracująca. Jakie opodatkowanie takiego pracownika podatkiem PIT znajduje swoje zastosowanie w takim przypadku? Na jakim rozliczeniu PIT małżonek powinien wówczas złożyć swoje rozliczenie roczne?

 

Umowa z osobą współpracującą

Osoba prowadząca działalność gospodarczą może zatrudnić w swojej firmie żonę czy męża. W takim przypadku umowa o pracę nie będzie wywoływała żadnych skutków prawnych, bowiem np. współmałżonek w świetle prawa nie będzie pracownikiem, ale osobą współpracującą. Nie ma tu bowiem pracowniczego podporządkowania pracownika wobec pracodawcy. Przepisy podatkowe i ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wskazują, że zawarcie umowy o pracę z tak bliską osobą, jak współmałżonek jest rozpatrywane jako zawarcie fikcyjnej umowy o pracę.

O osobach współpracujących na gruncie prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej wspomina ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Definiuje ona pracowników będących rodziną pracodawcy, jako osoby współpracujące. Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą, uważa się:

  • małżonka,
  • dzieci własne,
  • dzieci drugiego małżonka,
  • dzieci przysposobione,
  • rodziców,
  • macochę i ojczyma,
  • osoby przysposabiające.

Wszystkie wyżej wymienione osoby będą osobami współpracującymi w świetle prawa o systemie ubezpieczeń społecznych, o ile będą pozostawały z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i będą współpracowały przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej bądź umowy zlecenia.

O współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej przedsiębiorcy ze współmałżonkiem można mówić, jeśli zachodzą łącznie okoliczności:

  • istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego,
  • bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej,
  • stabilność i zorganizowanie,
  • znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót.

Opodatkowanie osób współpracujących

Osoby współpracujące z przedsiębiorcą uzyskują za swoją pracę wynagrodzenie, które będzie traktowane w świetle polskiego prawa podatkowego jako przychód z tytułu wykonywanej pracy zawodowej. Będzie to przychód podlegający opodatkowaniu. O ile osoby z rodziny pracodawcy zatrudnione w jego firmie otrzymują regularnie pewne środki finansowe za wykonywaną pracę, stanowią one podstawę do naliczenia i odprowadzenia do urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. W przeciwieństwie do wynagradzania pracowników niebędących członkami rodziny, pracodawca w odniesieniu do osób współpracujących nie ma możliwości zaliczenia ich wynagrodzenia do kosztów uzyskania przychodów. Wynagrodzenie żony czy męża przedsiębiorcy nie będzie tym samym zmniejszało podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych według dwustopniowej skali podatkowej lub podatku liniowego.

Na przedsiębiorcę zatrudniającego w swojej firmie małżonka nakładany jest jednak obowiązek płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych. W toku takiego zatrudnienia osoby współpracującej będzie on musiał obliczać i odprowadzać do urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od wynagrodzenia takich osób. Musi też opłacić dla nich z własnych środków składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jego roczne zeznania podatkowe uwzględniać będą odliczenie od dochodu składek na ubezpieczenia społeczne opłacanych od osób współpracujących. Od podatku odliczy zaś ich składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Praca osób współpracujących to w świetle prawa podatkowego nieodpłatne świadczenie, ale podatnik może uniknąć zaliczenia tychże świadczeń do przychodów pochodzących z działalności gospodarczej, dzięki zwolnieniom podatkowym dla wartości świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadku i darowizn, w tym od najbliższej rodziny.